ورود یک میلیون دوز واکسن آنفلوآنزای چینی با نام تجاری Hualan به سیستم بهداشتی و داروخانه‌های کشور، به جای واکسن‌های اروپایی، واکنش‌های متفاوتی را به دنبال داشته است. این واکنش‌ها از عدم تایید این واکسن در کشورهای اروپایی و آمریکایی تا مجوز سازمان جهانی بهداشت برای آن و همچنین پرسش‌هایی درباره سابقه، شواهد علمی و وضعیت مجوزهای نظارتی آن را شامل می‌شود.
این موضوع در حالی مطرح می‌شود که پیش از این، مسعود مردانی، عضو کمیته کشوری آنفلوآنزا، در گفتگویی درباره کیفیت این واکسن اظهار داشته بود که «مورد تأیید نشده و قرار نیست استفاده شود».
با این حال، واکسن Hualan با تأیید وزارت بهداشت وارد کشور شده و در حال توزیع و تزریق است. متخصصان تاکید می‌کنند که نقد علمی با ایجاد ترس متفاوت است و نباید با اظهارنظرهای غیرعلمی جامعه را دچار سردرگمی کرد، زیرا این امر می‌تواند منجر به آسیب جدی، از جمله مرگ ده‌ها نفر از ويا بلاگ افراد در گروه‌های پرخطر به دلیل عدم تزریق واکسن و ابتلا به آنفلوآنزا شود.
دو معیار اصلی برای ارزیابی واکسن
تزریق واکسن برای همه افراد و گروه‌های سنی توصیه نمی‌شود، اما باید منافع و مضرات آن به دقت بررسی شود. دکتر حمید سوری، استاد دانشگاه و اپیدمیولوژیست، در برنامه تلویزیونی همشهری درباره انتقادها نسبت به واکسن‌های چینی آنفلوآنزا می‌گوید: دو مسئله مهم در واکسیناسیون وجود دارد؛ اثربخشی و ایمنی. اثربخشی واکسن‌های چینی که امسال وارد کشور شده‌اند، در مقایسه با برخی واکسن‌های استاندارد مورد استفاده در کشورهای دیگر، محل بحث است. اما در شرایطی که گزینه دیگری در دسترس نیست، می‌توان واکسیناسیون گروه‌های پرخطر از جمله کادر درمان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، به ویژه بیماری‌های قلبی و عروقی را مد نظر قرار داد.
تفاوت اصلی؛ حجم شواهد و سابقه استفاده
سوری با اشاره به سابقه تولید واکسن در چین بیان می‌کند: برخی تولیدکنندگان واکسن یا محصولات بیولوژیک، سابقه کوتاه‌تری نسبت به شرکت‌هایی دارند که محصولات آنها سال‌ها در کشورهای مختلف استفاده شده است.
به گفته او، برای ارزیابی یک محصول بیولوژیک، نتایج کارآزمایی‌های بالینی، داده‌های ایمنی و اثربخشی و ارزیابی‌های نظارتی اهمیت زیادی دارد. درباره واکسن Hualan نیز اگرچه از سوی سازمان جهانی بهداشت مورد ارزیابی قرار گرفته، اما میزان داده‌ها و تجربه موجود درباره آن را باید در مقایسه با واکسن‌هایی که سابقه استفاده طولانی‌تری دارند، مورد توجه قرار داد.
این استاد دانشگاه همچنین تاکید می‌کند که عوارضی مانند سردرد، سرگیجه و واکنش‌های حساسیتی ممکن است پس از تزریق واکسن بروز کند، اما بروز عارضه به تنهایی به معنای ناایمن بودن یک واکسن نیست و باید میزان و شدت عوارض در مطالعات و پایش‌های ایمنی بررسی شود. نکته امیدوارکننده این است که این واکسن چینی به عنوان واکسن غیرفعال برای زنان باردار، به ویژه کسانی که بارداری‌های پرخطر دارند، قابل استفاده است، اما برای کودکان زیر ۹ سال توصیه نمی‌شود.
واکسیناسیون برای همه نیست
سوری همچنین به بحث درآمدزایی و تجارت واکسن‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: توصیه عمومی برای تزریق این واکسن به همه افراد جامعه منطقی نیست و باید گروه‌های هدف مشخص باشند. در شرایطی که گزینه‌های واکسیناسیون محدود است، باید امکانات موجود و گروه‌هایی که بیشترین منفعت را از واکسیناسیون می‌برند، در نظر گرفته شوند. به همین دلیل، برای گروه‌های در معرض خطر، چون گزینه مناسب‌تری اکنون در بازار ایران وجود ندارد، تزریق آن اشکالی ندارد.
اظهارنظرهای پراکنده، سردرگمی مردم
او در پاسخ به این سوال که برخی اظهارنظرها از سوی خود متخصصان حوزه سلامت مطرح می‌شود و نگرانی مردم را افزایش می‌دهد، بیان می‌کند: نگاه ما به مسئله واکسیناسیون و توجه به پیشگیری از آنفولانزا گاهی فردی است. یعنی برخی همکاران که خدمات بالینی در مطب ارائه می‌کنند و به شکل مستقیم با بیماران‌شان سروکار دارند، می‌توانند از منظر بالینی اظهارنظر کنند و با توجه به اندیکاسیون‌هایی که وجود دارد، توصیه به تزریق یا عدم تزریق واکسن به بیماران خودشان را داشته باشند.
این اپیدمیولوژیست ادامه می‌دهد: در نگاه جمعی اما امکانات موجود و گزینه‌های در دسترس اهمیت دارد و آن زمان می‌توان تصمیم گرفت که بر اساس سود و زیان سلامت مردم چه توصیه‌هایی در واکسیناسیون ارائه شود. باید در سطح کلی جامعه نگاه کرد که چه سهمی از مردم از تزریق واکسن سود می‌برند و چه سهمی ضرر می‌کنند؟ یا میزان ضرر و سود چقدر است؟ اینکه الان با اطلاعات کلی به مردم توصیه کنیم که واکسن نزنند، بدون اینکه به گروه‌های پرخطر توجه داشته باشیم، به این معناست که در عرض چند ماه پیش رو تعداد زیادی کشته به دلیل عدم تزریق واکسیناسیون و آنفولانزایی که مبتلا خواهند شد خواهیم داشت.
او تاکید می‌کند: در چنین شرایطی توصیه ما این است که گروه‌های پرخطر حتما تزریق داشته باشند. چون ضرر نزدن واکسن برای آنها بسیار بیشتر از سودش است. اما چنین توصیه‌ای به سایر گروه‌های بدون خطر جامعه نیست. این مسئله نه تنها به دلیل شرایط موجود و تنها دسترسی به واکسن‌های چینی، بلکه در شرایط استاندارد که واکسن‌های بهتری را هم در اختیار داریم، وجود دارد و بهتر است که گروه‌های معمولی جامعه واکسن آنفلوآنزا تزریق نکنند.
سوری به زمان پاندمی کرونا و مشکلی مشابه این شرایط اشاره می‌کند و می‌گوید: آن زمان هم این داستان‌ها را داشتیم. تعدادی از افراد واکسن می‌زدند و عوارضی برای آنها ایجاد می‌شد. کار اشتباه این بود که این تعداد محدود را به کل جامعه تعمیم دهیم و توصیه عمومی به عدم تزریق واکسن داشته باشیم.
به گفته سوری، فایده مهم تزریق میلیونی واکسن کرونا این بود که از مرگ روزانه ۷۰۰ نفر جلوگیری شد و آمار پایین آمد. قطعا اگر واکسیناسیون انجام نمی‌شد، آمار مرگ‌ها عدد بیشتری هم می‌شد. بنابراین خواهش ما این است که همکاران بالینی به جای نگاه فردی به مسئله واکسیناسیون، نگاه کلی و نفع مردم را در تزریق واکسن‌ها در نظر بگیرند.
این استاد دانشگاه تاکید می‌کند که در شرایط حساس، نفع مردم در نظر گرفته شود و با اظهارنظرهای غیرعلمی و فردی شرایط به گونه‌ای رقم نخورد که گروه‌های پرخطر در معرض آسیب قرار بگیرند.
Hualan چه تفاوتی با واکسن‌های قدیمی‌تر دارد؟
صرفاً چینی‌بودن یک واکسن نمی‌تواند معیار قضاوت درباره ایمنی یا اثربخشی آن باشد.