از نگاه مشهور، وفای به وعده مستحب است و دلیل بر آن، به حسب ظاهر، افزون بر اجماع، برخی از روایات است و این در حالی است که همة این دلیل‌ها، مخدوش و غیر قابل استناد به نظر می‌رسد. در مقابل، به روایات و قرائن فراوانی برمی‌خوریم که مفاد آن‌ها، وجوب وفا به وعده است.

نویسنده:

علی اکبر کلانتری

فصلنامه فقه و اصول – شماره 102، پاییز 1394.

از نگاه مشهور، وفای به وعده مستحب است و دلیل بر آن، به حسب ظاهر، افزون بر اجماع، برخی از روایات است و این در حالی است که همة این دلیل‌ها، مخدوش و غیر قابل استناد به نظر می‌رسد. در مقابل، به روایات و قرائن فراوانی برمی‌خوریم که مفاد آن‌ها، وجوب وفا به وعده است.

نویسنده:

علی اکبر کلانتری

فصلنامه فقه و اصول – شماره 102، پاییز 1394.

حال از شهر می‌گذریم و گذری به بیمارستان‌های سطح شهرستان‌ها می‌اندازیم، انبوه جمعیت در گوشه و کنار حیاط بیمارستان، چهره‌های نگران، گریه و فریاد نزدیکان که به‌دنبال اقوام فوتی یا مجروحی خود در بیمارستان هستند، حکایت دیگر آمار تصادفات است.

آمارها حکایت از آن دارد که تصادفات در کشور ما دومین عامل مرگ و میر محسوب می‌شود اما به‌راستی چه‌کسی عامل بروز این تصادفات است، وقتی حرف تصادف به میان می‌آید مردم و مسئولان توپ را به زمین یکدیگر می‌اندازند و هر کدام دیگری را مسئول می‌دانند، مردم می‌گویند عدم زیرساخت مناسب راه‌های شهری و بین‌شهری، مسئولان نیز به عدم رعایت قوانین و مقررات اشاره دارند، اما آیا واقعاً مسئولان مقصرند یا رانندگان؟

اگر بخواهیم بدانیم از حیث آماری چرا کشور ما مرگ‌بارترین حوادث جاده‌ای را در جهان داراست، باید به عوامل متعددی بپردازیم، ابتدا باید ببینیم تا چه اندازه مسئولان به‌عنوان خدمتگزاران مردم، به حیث مسئولیتی که بر عهده دارند، توانستند به وظایف خود به‌درستی جامه عمل بپوشانند و با استفاده از اعتبارات دولتی زیرساخت لازم را برای ایمن کردن راه‌ها فراهم کنند و بعد از آن رانندگان و مردم ما تا چه اندازه در نحوه استفاده از قوانین و مقررات موفق بودند و آیا تنها عاملی که رانندگان را مجاب به رعایت قوانین و مقررات می‌کند، اعمال زور و افزایش جریمه‌های رانندگی است یا خیر؟

* نبود زیرساخت‌های نامناسب جاده‌ها

استان مازندران یکی از استان‌های زیبا و گردشگرپذیر کشور است که سالانه گردشگران زیادی از اقصی نقاط مختلف کشور به این استان مسافرت می‌کنند، به‌طوری که از حیث جذب توریست و گردشگر جزو رتبه‌های نخست کشور است.

اما با نگاهی اجمالی به خیابان‌ها و جاده‌های شهری و بین‌شهری این استان متوجه می‌شویم بسیاری از خیابان‌ها و جاده‌ها از زیرساخت مناسب برخوردار نبوده و آسفالت‌های آن غیراستاندارد و بی‌کیفیت است یا برخی از جاده‌های آن نیز به‌علت عدم تعریض و بازگشایی به قول عامیانه بوی خون می‌دهد و افراد بسیاری را به کام مرگ می‌کشاند.

چاله‌های عمیق، سرعت‌گیرهای فراوان که شبیه کوه درست شده‌اند، آسفالت‌های پینه‌بسته که جان آدم را به لب می‌رسانند، توجه هر فردی را در سطح برخی از جاده‌های مازندران به‌سوی خود جلب می‌کنند و موجب نارضایتی مردم می‌شوند و با آنکه بارها رسانه‌های مکتوب و مجازی به این وضعیت ناشایست جاده‌ها اشاره دارند اما مسئولان پشت گوش می‌اندازند و انگار نه چیزی را می‌بینند و نه چیزی را می‌شنوند.

اگر فردی بخواهد از مسیر این جاده‌ها عبور کند در صورتی که بومی آن شهرستان باشد، باید با چهارچشمی مواظب چاله چوله‌ها و سرعت‌گیرها باشد و باید وجب به وجب خیابان را از بر کند که مبادا داخل چاهی که مسئولان شهری برایش ساختند، بیافتد، خاموشی خیابان‌ها در تاریکی شب بماند که عامل دیگری برای بروز حوادث جاده‌ای است.

اما سوال اینجاست مسافر بیچاره‌ای که برای مسافرت به این استان سفر می‌کند از کجا باید بداند جاده‌های این استان پر از چاله چوله‌ها و دست‌اندازهایی نظیر تپه‌ها و دره‌های این استان است یا حفره‌هایی که توسط برخی دستگاه‌های خدماتی نیمه‌کاره حفر شده و بی‌توجه نسبت به آن هستند.

این در حالی است اگر زیرساخت‌های لازم مهیا نشود تخلفات رانندگی شدت‌یافته و رانندگان به‌سوی تخلف هدایت می‌شوند، در حالی‌که می‌توان با ایجاد زیرساخت‌های مناسب جرایم رانندگی را به‌صورت قابل توجهی کاهش داد.

ذکر این نکات تنها بخش کوچکی از نقاط ضعف جاده‌های استان مازندران است که باید مسئولان به آن توجه کنند و با استانداردسازی جاده‌ها، رفع چاله چوله‌ها، برداشتن دست‌اندازها و تعریض و بازگشایی جاده‌ها و خیابان‌ها، ایمنی راه‌ها را برای شهروندان و مسافران فراهم کنند.

* بی‌کیفیتی خودروهای داخلی

بر اساس آمار به‌دست‌آمده پرتصادف‌ترین و ناامن‌ترین خودروی کشور پراید و خطرسازترین خودرو نیسان است و بیشترین آمار تلفات و خسارات جاده‌ای را به خود اختصاص می‌دهند.

سؤالی که باید به آن اشاره کرد این است که آیا مردم ما از بی‌کیفیتی این خودروها در حالی‌که بارها اطلاع‌رسانی شده‌است، آگاه نیستند و یا اینکه اهمیتی به سلامتی خود نمی‌دهند، سؤال دیگر مسئولان ذیربطی که در طی چند سال اخیر قیمت این خودروهای بی‌کیفیت را تا سه برابر افزایش دادند آیا ارزشی برای جان هموطنان خود قائل نیستند و آیا تنها ملاک آنها کسب پول و درآمد است و انسانیت و انسانی زیستن که فاکتور اصلی حیات است در آنها مرده است، چگونه می‌توانند با مشاهده مرگ هموطنانی که در خودروهای بی‌کیفیت و نامناسب آنها جان خود را از دست می‌دهند با وجدانی آرام زندگی کنند.

* رانندگان تازه‎به‎دوران ‎رسیده و بی‌توجه به قوانین و مقررات

در ادامه این گزارش به تحلیل رانندگانی می‌پردازیم که به‌علت رعایت نکردن قوانین راهنمایی و رانندگی موجب بروز حوادث برای خود و دیگران می‌شوند، رانندگانی که خود به‌تنهایی می‌توانند زمینه‌ساز تصادفات بی‌شماری در سطح جاده‌ها باشند.

برخی رانندگان با جرایمی همچون انجام حرکات‌ نمایشی مانند دور زدن درجا یا حرکت موتورسیکلت روی یک‌ چرخ، حرکات مارپیچ، حرکت با دنده عقب در آزادراه‌ها و بزرگراه‌ها موجب بروز حوادث در سطح جاده‌ها می‌شوند.

همچنین با نگاهی اجمالی به آمار تصادفات در بین رانندگان به عوامل متعددی از جمله عدم رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، سرعت غیرمجاز، مصرف بیش از حد مشروبات الکلی و استعمال مواد مخدر، خستگی و خواب‌آلودگی رانندگان، صحبت و توجه به همراه در حین رانندگی، عدم رعایت فاصله ایمنی و توجه نکردن به سرعت، وجود نقص فنی در خودرو و بی‌توجهی به آن از جمله مهم‌ترین آمار تصادفات در بین رانندگان است.

اینکه چرا تاکنون مردم کشور ما در امر رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی موفق نبودند و فرهنگ درست این قوانین در بین آنها نهادینه نشده‌است، جای بسی سؤال است که باید به آن پرداخته شود و این در حالی است که بیشتر رانندگان قوانین و مقررات را می‌دانند اما فرهنگ رعایت آن را نمی‌دانند.

بارها برای ما اتفاق افتاده وقتی سوار خودرویی می‌شویم رانندگان خودروها با سرعت غیرمجاز حرکت می‌کنند، تابلوهایی که سرعت مجاز 60 کیلومتر بر ساعت را نشان می‌دهد اما راننده فوق با سرعت 110 کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کند و وقتی به این مورد اعتراض کنید با خشم و عصبانیت رانندگان مواجه شده و برخورد نامناسبی دارند.

رانندگانی نیز هستند که وقتی به دوربین‌های سرعت‌سنج پلیس نزدیک می‌شوند از سرعت خود کاسته و بلافاصله بعد از عبور بر سرعت خود می‌افزایند و فکر می‌کنند افراد باهوشی هستند.

عدم استفاده از کمربند ایمنی رانندگان از دیگر مواردی است که باید به آن اشاره کرد، برخی رانندگان در بزرگراه‌ها از کمربند ایمنی خودداری کرده اما به محض رسیدن به محدوده شهری از ترس پلیس و دوربین اقدام به استفاده از کمربند ایمنی می‌کنند که این نشان دیگر از فقر فرهنگی در برخی از رانندگان کشور ما است.

* افزایش جریمه‌ها عاملی موثر یا غیرموثر در کاهش تصادفات

جریمه‌های راهنمایی و رانندگی در حالی امسال با افزایش چندبرابری مواجه بوده‌است که برخی از کارشناسان آن را عاملی مهم جهت کاهش تخلفات و برخی دیگر آن را عامل بی‌تأثیر در تخلفات می‌دانند.

 اما برخی کارشناسان معتقدند افرادی که عادت به تخلف دارند با افزایش جریمه‌ها می‌توانند از بسیاری از این تخلفات جلوگیری کنند، شاید این امر راهکاری مناسب برای حل این معضل باشد اما متاسفانه برخی از پلیس‌های راهور بعضاً اقدام به جریمه‌هایی ناعادلانه می‌کنند که باید در این امر تجدید نظر شود.

اما راهکاری که می‌توان در این امر ارائه داد، تعیین جریمه‌های رانندگی متناسب با نوع و شدت جرم، توقیف خودرو یا گواهینامه، برخورد قاطع با متخلفان رانندگی، شناسایی نقاط حادثه‌خیز، استفاده از کمربند ایمنی، رعایت فاصله ایمنی می‌تواند بسیار کارساز باشد.

حال از شهر می‌گذریم و گذری به بیمارستان‌های سطح شهرستان‌ها می‌اندازیم، انبوه جمعیت در گوشه و کنار حیاط بیمارستان، چهره‌های نگران، گریه و فریاد نزدیکان که به‌دنبال اقوام فوتی یا مجروحی خود در بیمارستان هستند، حکایت دیگر آمار تصادفات است.

آمارها حکایت از آن دارد که تصادفات در کشور ما دومین عامل مرگ و میر محسوب می‌شود اما به‌راستی چه‌کسی عامل بروز این تصادفات است، وقتی حرف تصادف به میان می‌آید مردم و مسئولان توپ را به زمین یکدیگر می‌اندازند و هر کدام دیگری را مسئول می‌دانند، مردم می‌گویند عدم زیرساخت مناسب راه‌های شهری و بین‌شهری، مسئولان نیز به عدم رعایت قوانین و مقررات اشاره دارند، اما آیا واقعاً مسئولان مقصرند یا رانندگان؟

اگر بخواهیم بدانیم از حیث آماری چرا کشور ما مرگ‌بارترین حوادث جاده‌ای را در جهان داراست، باید به عوامل متعددی بپردازیم، ابتدا باید ببینیم تا چه اندازه مسئولان به‌عنوان خدمتگزاران مردم، به حیث مسئولیتی که بر عهده دارند، توانستند به وظایف خود به‌درستی جامه عمل بپوشانند و با استفاده از اعتبارات دولتی زیرساخت لازم را برای ایمن کردن راه‌ها فراهم کنند و بعد از آن رانندگان و مردم ما تا چه اندازه در نحوه استفاده از قوانین و مقررات موفق بودند و آیا تنها عاملی که رانندگان را مجاب به رعایت قوانین و مقررات می‌کند، اعمال زور و افزایش جریمه‌های رانندگی است یا خیر؟

* نبود زیرساخت‌های نامناسب جاده‌ها

استان مازندران یکی از استان‌های زیبا و گردشگرپذیر کشور است که سالانه گردشگران زیادی از اقصی نقاط مختلف کشور به این استان مسافرت می‌کنند، به‌طوری که از حیث جذب توریست و گردشگر جزو رتبه‌های نخست کشور است.

اما با نگاهی اجمالی به خیابان‌ها و جاده‌های شهری و بین‌شهری این استان متوجه می‌شویم بسیاری از خیابان‌ها و جاده‌ها از زیرساخت مناسب برخوردار نبوده و آسفالت‌های آن غیراستاندارد و بی‌کیفیت است یا برخی از جاده‌های آن نیز به‌علت عدم تعریض و بازگشایی به قول عامیانه بوی خون می‌دهد و افراد بسیاری را به کام مرگ می‌کشاند.

چاله‌های عمیق، سرعت‌گیرهای فراوان که شبیه کوه درست شده‌اند، آسفالت‌های پینه‌بسته که جان آدم را به لب می‌رسانند، توجه هر فردی را در سطح برخی از جاده‌های مازندران به‌سوی خود جلب می‌کنند و موجب نارضایتی مردم می‌شوند و با آنکه بارها رسانه‌های مکتوب و مجازی به این وضعیت ناشایست جاده‌ها اشاره دارند اما مسئولان پشت گوش می‌اندازند و انگار نه چیزی را می‌بینند و نه چیزی را می‌شنوند.

اگر فردی بخواهد از مسیر این جاده‌ها عبور کند در صورتی که بومی آن شهرستان باشد، باید با چهارچشمی مواظب چاله چوله‌ها و سرعت‌گیرها باشد و باید وجب به وجب خیابان را از بر کند که مبادا داخل چاهی که مسئولان شهری برایش ساختند، بیافتد، خاموشی خیابان‌ها در تاریکی شب بماند که عامل دیگری برای بروز حوادث جاده‌ای است.

اما سوال اینجاست مسافر بیچاره‌ای که برای مسافرت به این استان سفر می‌کند از کجا باید بداند جاده‌های این استان پر از چاله چوله‌ها و دست‌اندازهایی نظیر تپه‌ها و دره‌های این استان است یا حفره‌هایی که توسط برخی دستگاه‌های خدماتی نیمه‌کاره حفر شده و بی‌توجه نسبت به آن هستند.

این در حالی است اگر زیرساخت‌های لازم مهیا نشود تخلفات رانندگی شدت‌یافته و رانندگان به‌سوی تخلف هدایت می‌شوند، در حالی‌که می‌توان با ایجاد زیرساخت‌های مناسب جرایم رانندگی را به‌صورت قابل توجهی کاهش داد.

ذکر این نکات تنها بخش کوچکی از نقاط ضعف جاده‌های استان مازندران است که باید مسئولان به آن توجه کنند و با استانداردسازی جاده‌ها، رفع چاله چوله‌ها، برداشتن دست‌اندازها و تعریض و بازگشایی جاده‌ها و خیابان‌ها، ایمنی راه‌ها را برای شهروندان و مسافران فراهم کنند.

* بی‌کیفیتی خودروهای داخلی

بر اساس آمار به‌دست‌آمده پرتصادف‌ترین و ناامن‌ترین خودروی کشور پراید و خطرسازترین خودرو نیسان است و بیشترین آمار تلفات و خسارات جاده‌ای را به خود اختصاص می‌دهند.

سؤالی که باید به آن اشاره کرد این است که آیا مردم ما از بی‌کیفیتی این خودروها در حالی‌که بارها اطلاع‌رسانی شده‌است، آگاه نیستند و یا اینکه اهمیتی به سلامتی خود نمی‌دهند، سؤال دیگر مسئولان ذیربطی که در طی چند سال اخیر قیمت این خودروهای بی‌کیفیت را تا سه برابر افزایش دادند آیا ارزشی برای جان هموطنان خود قائل نیستند و آیا تنها ملاک آنها کسب پول و درآمد است و انسانیت و انسانی زیستن که فاکتور اصلی حیات است در آنها مرده است، چگونه می‌توانند با مشاهده مرگ هموطنانی که در خودروهای بی‌کیفیت و نامناسب آنها جان خود را از دست می‌دهند با وجدانی آرام زندگی کنند.

* رانندگان تازه‎به‎دوران ‎رسیده و بی‌توجه به قوانین و مقررات

در ادامه این گزارش به تحلیل رانندگانی می‌پردازیم که به‌علت رعایت نکردن قوانین راهنمایی و رانندگی موجب بروز حوادث برای خود و دیگران می‌شوند، رانندگانی که خود به‌تنهایی می‌توانند زمینه‌ساز تصادفات بی‌شماری در سطح جاده‌ها باشند.

برخی رانندگان با جرایمی همچون انجام حرکات‌ نمایشی مانند دور زدن درجا یا حرکت موتورسیکلت روی یک‌ چرخ، حرکات مارپیچ، حرکت با دنده عقب در آزادراه‌ها و بزرگراه‌ها موجب بروز حوادث در سطح جاده‌ها می‌شوند.

همچنین با نگاهی اجمالی به آمار تصادفات در بین رانندگان به عوامل متعددی از جمله عدم رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، سرعت غیرمجاز، مصرف بیش از حد مشروبات الکلی و استعمال مواد مخدر، خستگی و خواب‌آلودگی رانندگان، صحبت و توجه به همراه در حین رانندگی، عدم رعایت فاصله ایمنی و توجه نکردن به سرعت، وجود نقص فنی در خودرو و بی‌توجهی به آن از جمله مهم‌ترین آمار تصادفات در بین رانندگان است.

اینکه چرا تاکنون مردم کشور ما در امر رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی موفق نبودند و فرهنگ درست این قوانین در بین آنها نهادینه نشده‌است، جای بسی سؤال است که باید به آن پرداخته شود و این در حالی است که بیشتر رانندگان قوانین و مقررات را می‌دانند اما فرهنگ رعایت آن را نمی‌دانند.

بارها برای ما اتفاق افتاده وقتی سوار خودرویی می‌شویم رانندگان خودروها با سرعت غیرمجاز حرکت می‌کنند، تابلوهایی که سرعت مجاز 60 کیلومتر بر ساعت را نشان می‌دهد اما راننده فوق با سرعت 110 کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کند و وقتی به این مورد اعتراض کنید با خشم و عصبانیت رانندگان مواجه شده و برخورد نامناسبی دارند.

رانندگانی نیز هستند که وقتی به دوربین‌های سرعت‌سنج پلیس نزدیک می‌شوند از سرعت خود کاسته و بلافاصله بعد از عبور بر سرعت خود می‌افزایند و فکر می‌کنند افراد باهوشی هستند.

عدم استفاده از کمربند ایمنی رانندگان از دیگر مواردی است که باید به آن اشاره کرد، برخی رانندگان در بزرگراه‌ها از کمربند ایمنی خودداری کرده اما به محض رسیدن به محدوده شهری از ترس پلیس و دوربین اقدام به استفاده از کمربند ایمنی می‌کنند که این نشان دیگر از فقر فرهنگی در برخی از رانندگان کشور ما است.

* افزایش جریمه‌ها عاملی موثر یا غیرموثر در کاهش تصادفات

جریمه‌های راهنمایی و رانندگی در حالی امسال با افزایش چندبرابری مواجه بوده‌است که برخی از کارشناسان آن را عاملی مهم جهت کاهش تخلفات و برخی دیگر آن را عامل بی‌تأثیر در تخلفات می‌دانند.

 اما برخی کارشناسان معتقدند افرادی که عادت به تخلف دارند با افزایش جریمه‌ها می‌توانند از بسیاری از این تخلفات جلوگیری کنند، شاید این امر راهکاری مناسب برای حل این معضل باشد اما متاسفانه برخی از پلیس‌های راهور بعضاً اقدام به جریمه‌هایی ناعادلانه می‌کنند که باید در این امر تجدید نظر شود.

اما راهکاری که می‌توان در این امر ارائه داد، تعیین جریمه‌های رانندگی متناسب با نوع و شدت جرم، توقیف خودرو یا گواهینامه، برخورد قاطع با متخلفان رانندگی، شناسایی نقاط حادثه‌خیز، استفاده از کمربند ایمنی، رعایت فاصله ایمنی می‌تواند بسیار کارساز باشد.